สิทธิหน้าที่ของผู้จัดการมรดก

สิทธิหน้าที่ในเบื้องต้นที่สำคัญของผู้จัดการมรดก คือต้องทำการจำเป็นเพื่อให้เป็นไปตาม
พินัยกรรมและเพื่อจัดการมรดกโดยทั่วไป หรือเพื่อแบ่งปันทรัพย์มรดก
ผู้จัดการมรดกถือเป็นตัวแทนของทายาททั้งหลาย จะโอนทรัพย์สินมรดกเป็นของตนผู้เดียว
ไม่ได้ และจะต้องรับผิดต่อทายาทด้วย
ทายาทสามารถฟ้องผู้จัดการมรดกให้กระทำตามหน้าที่ได้
ตัวอย่าง ตามคำพิพากษาฎีกา ที่ 111/2528 การที่จำเลยที่ 1 ผู้จัดการมรดกโอนทรัพย์มรดก
ทั้งหมดมาเป็นของตนผู้เดียว ย่อมเป็นการกระทำที่ผิดหน้าที่ของผู้จัดการมรดก เป็นการกระทำ
โดยปราศจากอำนาจโจทก์ซึ่งเป็นทายาท ย่อมมีสิทธิที่จะขอให้เพิกถอนการจดทะเบียนดังกล่าวได้
ผู้จัดการมรดกมีสิทธิได้รับบำเหน็จ หรือค่าตอบแทนในการจัดการมรดกได้ถ้าพินัยกรรม
กำหนดไว้หรือทายาทโดยจำนวนข้างมากได้กำหนดให้ไว้
กองมรดกใดมีผู้จัดการมรดกแล้ว ทายาทย่อมไม่มีอำนาจจัดการทรัพย์มรดก และกระทำ
นิติกรรมใด ๆ กับบุคคลภายนอก โดยถือว่าผู้จัดการมรดกมีอำนาจกระทำแทนทายาท
แต่สำหรับบุคลภายนอกที่เป็นเจ้าหนี้กองมรดก สามารถฟ้องทายาทคนใดคนหนึ่งให้
ชำระหนี้ได้ แต่ถ้ามีผู้จัดการมรดกเจ้าหนี้ก็ต้องเรียกผู้จัดการมรดกเข้ามาในคดีด้วย
การใดที่ผู้จัดการมรดกกระทำไปกับบุคคลภายนอก เพื่อจัดการทรัพย์มรดถือว่าสมบูรณ์ ทายาทมาขอให้เพิกถอนการกระทำของผู้จุดการมรดกหาได้ไม่

เช่น ผู้จัดการมรดกขายทรัพย์มรดกไปทายาทจะร้องขอต่อศาล ให้เพิกถอนการขายไม่ได้
ได้แต่ขอให้นำเงินมาเฉลี่ยแก่ทายาทตามกฎหมาย
ทำสัญญาจะซื้อขายที่ดินมรดก หรือแม้ทายาทมิได้เห็นชอบยินยอมด้วยก็เป็นเรื่องที่ทายาท
จะต้องว่ากล่าวกับผู้จัดการมรดกเป็นอีกส่วนหนึ่ง ไม่ทำให้สัญญาจะซื้อขายเสียไปได้
แต่อย่างไรก็ตาม ถ้าผู้จัดการมรดกจะทำนิติกรรมใด ๆ ซึ่งตนมีส่วนได้เสียเป็นปฏิปักษ์ต่อ
กองมรดกไม่ได้ เว้นแต่พินัยกรรมจะได้อนุญาตไว้หรือได้รับอนุญาตจากศาล
การทำนิติกรรมใด ๆ ที่ต้องห้ามข้างต้นได้แก่ การโอนที่ดินมรดกใส่ชื่อเป็นของผู้จัดการ
มรดกผู้เดียว เป็นต้น
แต่ถ้าโอนทรัพย์มรดกมาเป็นของผู้จัดการมรดก ในฐานะผู้จัดการมรดกมิใช่ในฐานะส่วนตัว
เพื่อที่จะนำทรัพย์นั้นมาแบ่งปันแก่ทายาท ผู้จัดการมรดกย่อมทำได้ตามกฎหมาย เพราะเป็นหน้าที่
ของผู้จัดการมรดกในการรวบรวมทรัพย์มรดก
นอกจากนี้ ถ้าผู้จัดการมรดกเข้าทำนิติกรรมกับบุคคลภายนอกโดยเห็นแก่ทรัพย์สินอย่างใด ๆ หรือประโยชน์อย่างอื่นใดอันบุคคลภายนอกได้ให้ หรือได้ให้คำมั่นว่าจะให้เป็นการส่วนตัว
ทายาทไม่ต้องผูกพัน เว้นแต่ทายาทจะได้ยินยอมด้วย
ในการจัดการมรดกผู้จัดการมรดกต้องจัดการโดยตนเอง เว้นแต่จะทำการโดยตัวแทนได้ตาม
อำนาจที่ให้ไว้ชัดแจ้ง หรือโดยปริยายในพินัยกรรมหรือโดยคำสั่งศาล หรือในพฤติการณ์เพื่อ
ประโยชน์แก่กองมรดก
ตัวอย่าง ตามคำพิพากษาฎีกาที่ 2516-2517/2521 ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์
มาตรา 1723 ไม่ได้ห้ามผู้จัดการมรดกตั้งตัวแทนเสียเลยทีเดียว หากเป็นการตั้งตัวแทนกระทำการ
เพื่อประโยชน์แก่กองมรดกย่อมจักกระทำได้ ดังนี้ แม้ผู้จัดการมรดกทั้งสอง ได้ทำหนังสือมอบ
อำนาจให้ ฉ. ซึ่งเป็นทนายความจัดการแทน ฉ. มีหนังสือถึงทายาท ให้ส่งทรัพย์มรดกเฉพาะ ผู้ร้องซึ่งเป็นทายาทคนหนึ่งได้มีหนังสือไปส่งมอบโฉนด และให้แจ้งทร้พย์มรดกซึ่งก็ได้ทำไป
เพื่อประโยชน์แก่กองมรดก นอกนั้นผู้จัดการมรดกทั้งสองได้จัดการด้วยตนเอง จึงฟังไม่ได้ว่าผู้
จัดการมรดกทั้งสองมิได้กระทำการตามหน้าที่
โดยหลักแล้ว กฎหมายให้ผู้จัดการมรดกต้องจัดการด้วยตนเอง แต่ไม่ใช่ข้อห้ามเด็ดขาด ถ้า ทายาทได้กำหนดให้ตั้งตัวแทนได้หรือโดยพินัยกรรม หรือโดยคำสั่งศาล
ตัวอย่าง ตามคำพิพากษาฎีกาที่ 1074/2480 ผู้จัดการมรดกจ้างผู้อื่นให้เป็นผู้ช่วยเหลือ ในการจัดการมรดกโดยคิดค่าจ้างให้เป็นจำนวนมากเกินสมควร และปกปิดมิให้ทายาทอื่นทราบ ถึงแม้ไม่ปรากฎความทุจริตในการนี้ก็คือว่าผู้จัดการมรดกปฏิบัติหน้าที่ไม่สมควรและอาจถอดถอน
ได้ตามมาตรา 1727
ตัวอย่าง ตามคำพิพากษาฎีกาที่ 1906/2519 คณะกรรมการจัการมรดกจะมอบอำนาจฟ้อง
ขับไล่ผู้เช่าที่ดินให้บุคคลอื่นฟ้องคดีได้
สำหรับในระหว่างผู้จัดการมรดก และทายาท กฎหมายได้กำหนดอำนาจหน้าที่ระหว่าง
บุคคลทั้งสองฝ่าย แยกเป็นรายละเอียดดังนี้

ก. อำนาจของผู้จัดการมรดก
ตราบใดที่ยังไม่ได้มีการแบ่งปันมรดก มรดกก็ยังเป็นกรรมสิทธิ์ร่วมกันของทายาททุกคน ถ้ามีผู้จัดการมรดกแล้วทายาทไม่มีอำนาจจัดการทรัพย์มรดก และไม่มีอำนาจสั่งให้ผู้จัดการมรดก
กระทำการตามใจตนได้
ผู้จัดการมรดกต้องทำหน้าที่ตามพินัยกรรม และตามกฎหมายซึ่งกำหนดขอบเขตของอำนาจ
ไว้อย่างชัดเจนเช่นสามารถบอกทายาทให้ส่งมอบมรดกที่ยึดถือไว้มาเพื่อจัดการได้ โดยทายาท ย่อมมีหน้าที่ ต้องไม่ขัดขวางการจัดการภายในขอบอำนาจ จำต้องบอกทรัพย์มรดกและหนี้สิน
ของผู้ตายที่ตนรู้แก่ผู้จัดการมรดก ต้องมอบทรัพย์มรดกที่ตนครอบครองแก่ผู้จัดการมรดก

ข. อำนาจของทายาท
ทายาทมีอำนาจในการควบคุมการจัดการมรดก ในฐานะเป็นเจ้าของร่วมในทรัพย์มรดก
ที่ยังไม่ได้แบ่ง จึงมีอำนาจควบคุมผู้จัดการมรดกให้กระทำการตามหน้าที่ของตน
นอกจากนี้ทายาทประสงค์ทราบความเป็นไป ของการที่ผู้จัดการมรดกทำในเวลา ใด ๆ
ซึ่งสมควรแก่เหตุ ผู้จัดการมรดกก็ต้องแจ้งให้ทายาททราบ และเมื่อการจัดการสิ้นสุดลงผู้จัดการ
มรดกก็ต้องแถลงบัญชีด้วย ซึ่งอำนาจของทายาทนี้รวมไปถึงการขอให้ศาลถอดถอนผู้จัดการ
มรดกที่ละเลยไม่กระทำการตามหน้าที่ หรือกระทำโดยประมาท หรือปราศจากอำนาจได้ด้วย ซึ่งทายาทสามารถเรียกค่าเสียหายจากผู้จัดการมรดกได้ด้วย